Spis treści8
Zastrzeżenie numeru PESEL ma znaczenie przede wszystkim przy kredytach, pożyczkach, nowych rachunkach, określonych czynnościach notarialnych i wydawaniu duplikatu karty SIM. Nie wyłącza natomiast istniejącego konta bankowego, dokumentów, leczenia ani możliwości załatwiania spraw urzędowych.
Czym jest zastrzeżenie PESEL
Zastrzeżenie PESEL polega na umieszczeniu w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL informacji, że Twój numer jest zastrzeżony. Rejestr prowadzi minister właściwy do spraw informatyzacji, a jego celem jest zapobieganie negatywnym konsekwencjom nieuprawnionego wykorzystania danych osobowych. Rozwiązanie obejmuje wyłącznie osoby pełnoletnie.
Usługa „Zastrzeż PESEL” jest bezpłatna i działa bezterminowo — zastrzeżenie pozostaje aktywne, dopóki go nie cofniesz. Nie musisz podawać powodu ani przedstawiać dowodu wycieku danych. Szczegóły usługi znajdziesz na gov.pl, a osobną instrukcję zawiera poradnik jak zastrzec PESEL.
Możesz wielokrotnie zastrzegać numer i cofać zastrzeżenie, ale po cofnięciu trzeba odczekać 30 minut, zanim ponownie go zastrzeżesz. Rejestr zapisuje z dokładnością do sekundy moment zastrzeżenia i cofnięcia oraz podmiot, który zarejestrował zmianę. Zgromadzonych w nim danych nie usuwa się.
Jeżeli Twój numer PESEL zostanie zmieniony, zastrzeżenie starego numeru nie przejdzie automatycznie na nowy. Ochronę uruchomiono 17 listopada 2023 r., natomiast obowiązki sprawdzania rejestru przez instytucje weszły w życie 1 czerwca 2024 r.
Podstawą rozwiązania jest ustawa o ewidencji ludności, do której dodano rozdział dotyczący rejestru, oraz „Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości”, opublikowana jako Dz.U. 2023 poz. 1394. Treść ustawy jest dostępna w Elektronicznym Systemie Aktów Prawnych.
Co blokuje zastrzeżenie PESEL
Zastrzeżenie PESEL wpływa przede wszystkim na zawieranie nowych umów finansowych, czynności dotyczące nieruchomości, wydawanie duplikatu karty SIM i dużą wypłatę gotówki w placówce. W większości takich sytuacji przed wykonaniem czynności trzeba czasowo cofnąć zastrzeżenie.
| Czynność | Kto sprawdza rejestr | Co zrobić |
|---|---|---|
| Otwarcie nowego rachunku oszczędnościowego lub oszczędnościowo-rozliczeniowego | Bank lub instytucja kredytowa | Cofnij zastrzeżenie przed zawarciem umowy. |
| Zawarcie umowy rachunku płatniczego lub kredytu w takim rachunku | Dostawca usług płatniczych | Cofnij zastrzeżenie przed zawarciem umowy. |
| Kredyt, pożyczka lub zwiększenie zadłużenia w istniejącej umowie | Bank, SKOK albo inny kredytodawca | Cofnij zastrzeżenie na czas zawarcia lub zmiany umowy. |
| Zakup na raty będący kredytem konsumenckim | Kredytodawca | Cofnij zastrzeżenie przed zawarciem umowy. |
| Leasing oferowany przez bank | Bank | Cofnij zastrzeżenie przed zawarciem umowy lub zmianą zwiększającą zadłużenie. |
| Nabycie, sprzedaż lub obciążenie nieruchomości oraz pełnomocnictwo do takiej czynności | Notariusz | Cofnij zastrzeżenie przed czynnością notarialną. |
| Otrzymanie kopii lub wtórnika karty SIM | Operator telekomunikacyjny | Cofnij zastrzeżenie przed złożeniem dyspozycji. |
| Wypłata gotówki w placówce przekraczająca ustawowy próg | Bank albo SKOK | Cofnij zastrzeżenie przed dyspozycją; cofnięcie po jej złożeniu nie usuwa 12-godzinnego wstrzymania. |
Obowiązek sprawdzania przy kredycie konsumenckim obejmuje również firmy pożyczkowe online i podmioty określane jako parabanki. Zastrzeżenie PESEL chroni więc także przed typową chwilówką zaciąganą przez oszusta na skradzione dane.
Przepisy przewidują wyjątek dla niektórych kredytów udzielanych w ramach umowy ciągłej. Dotyczy to sytuacji, w której łączne zadłużenie nigdy nie przekracza minimalnego wynagrodzenia, pieniądze trafiają do sprzedawcy lub usługodawcy, konsument jest uwierzytelniany, a rejestr i tożsamość sprawdzono przed zawarciem umowy ciągłej. Konsument musi zostać poinformowany, że kolejne kredyty nie będą weryfikowane; odrębne zasady dotyczą również umów ciągłych zawartych przed 1 czerwca 2024 r.
Notariusz musi odmówić czynności obejmującej nabycie, zbycie lub obciążenie nieruchomości, użytkowania wieczystego albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, jeżeli strona lub mocodawca ma zastrzeżony PESEL. Dotyczy to również sporządzenia pełnomocnictwa do takich czynności. Przy innych czynnościach notariusz może sprawdzić rejestr i odmówić ich dokonania.
Operator telekomunikacyjny ma obowiązek sprawdzić rejestr przed wydaniem kopii lub wtórnika karty SIM, innego urządzenia identyfikującego abonenta albo ich cyfrowego odwzorowania. Jeżeli numer PESEL abonenta jest zastrzeżony, operator odmawia wydania.
Duża wypłata gotówki w placówce
Zastrzeżenie PESEL powoduje 12-godzinne wstrzymanie wypłaty gotówki w placówce, jeżeli kwota przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. 14 418 zł według Ministerstwa Cyfryzacji). Próg obejmuje pojedynczą wypłatę albo sumę wypłat wykonanych tego samego dnia we wszystkich placówkach danego banku.
Bank sprawdza rejestr w chwili składania dyspozycji. Jeśli PESEL jest wtedy zastrzeżony, wypłata zostanie wstrzymana na 12 godzin, nawet gdy w tym czasie cofniesz zastrzeżenie. Takie same zasady obowiązują w SKOK-ach.
Ograniczenie dotyczy wypłaty gotówkowej w placówce, a nie bankomatu. Z zastrzeżonym numerem możesz wypłacać środki w bankomacie i zlecać przelewy bankowe. Zastrzeżenie nie blokuje również korzystania z już istniejącego rachunku.
Czego zastrzeżenie PESEL nie blokuje
Zastrzeżenie PESEL nie blokuje leczenia, spraw urzędowych, podróżowania, głosowania, używania dokumentów ani podstawowych operacji na istniejącym koncie. Nie musisz więc cofać go przed wizytą u lekarza, wyjazdem albo zwykłą wizytą w urzędzie.
| Czynność lub obszar | Co możesz zrobić z zastrzeżonym PESEL-em |
|---|---|
| Zdrowie | Zarejestrować się do lekarza, odbyć wizytę, przebywać w szpitalu i zrealizować receptę. |
| Urząd | Załatwiać sprawy urzędowe, w tym wziąć ślub, zameldować się i wyrobić dokumenty. |
| Dokumenty | Korzystać z ważnego dowodu osobistego, paszportu i prawa jazdy. |
| Bankowość | Korzystać z istniejącego konta, zlecać przelewy i wypłacać pieniądze z bankomatu. |
| Podróże | Przekraczać granicę, podróżować samolotem i kupować bilety. |
| Wybory | Głosować i kandydować. |
| Usługi internetowe | Korzystać z profilu zaufanego. |
| Praca | Podpisywać umowy w ramach pełnionej funkcji lub obowiązków służbowych. |
| Poczta | Korzystać z usług pocztowych; Poczta Polska nie ma ustawowego obowiązku sprawdzania rejestru. |
Zastrzeżenie dotyczy spraw prywatnych, a nie czynności wykonywanych służbowo. Nie ogranicza także ważności dowodu ani paszportu, dlatego nie trzeba go cofać przed zagranicznym wyjazdem. Potwierdzają to informacje Ministerstwa Cyfryzacji dotyczące zastrzegania PESEL przed podróżą.
Profil zaufany działa mimo zastrzeżenia. Jeśli jeszcze go nie masz, możesz skorzystać z instrukcji pokazującej, jak założyć Profil Zaufany.
Co jeśli ktoś weźmie kredyt na Twoje dane
Jeżeli instytucja zawrze objętą przepisami umowę, mimo że w chwili jej zawarcia Twój PESEL był zastrzeżony, co do zasady nie może dochodzić od Ciebie roszczeń wynikających z tej umowy. Nie może również sprzedać wynikającej z niej wierzytelności.
Zasada ta obejmuje banki na podstawie Prawa bankowego, SKOK-i, kredytodawców udzielających kredytu konsumenckiego oraz dostawców usług płatniczych. O ochronie decyduje status numeru PESEL w chwili zawarcia umowy, a uprawniona instytucja może sprawdzić historyczny status z tego dnia.
Jeżeli PESEL był wówczas zastrzeżony, bank nie przekazuje do biur informacji kredytowej danych o takim nowym zobowiązaniu ani jego aktualizacji. Przed przekazaniem danych ma sprawdzić, jaki status miał numer w chwili zawarcia umowy.
Przepisy przewidują wyjątek związany z awarią rejestru. Gdy system jest niedostępny, instytucja po ponownej nieudanej próbie może odmówić zawarcia umowy albo zawrzeć ją po weryfikacji tożsamości z należytą starannością i udokumentowaniu tej weryfikacji. Jeżeli umowę zawarto podczas nieplanowanej niedostępności trwającej ponad 15 minut, zasada braku możliwości dochodzenia roszczeń nie ma zastosowania.
Zastrzeżenie nie zabezpiecza przed samym włamaniem na internetowe konto bankowe, choć może ograniczyć niektóre skutki takiego zdarzenia, na przykład próbę zaciągnięcia kredytu. Jeżeli udostępniłeś dane po wejściu na podejrzaną stronę, sprawdź także, co zrobić po kliknięciu w fałszywy link.
Automatyczne zastrzeżenie po utracie dowodu
Numer PESEL jest automatycznie zastrzegany po zgłoszeniu utraty dowodu osobistego albo podejrzenia nieuprawnionego wykorzystania danych osobowych. Zastrzeżenie następuje z urzędu również po wpisaniu do rejestru PESEL danych dotyczących zgonu.
Automatyczne zastrzeżenie po zgłoszeniu kradzieży lub zgubienia dowodu nie znika po wyrobieniu nowego dokumentu. Trwa do chwili, gdy sam je cofniesz. Możesz przy tym wyrobić nowy dowód mimo aktywnego zastrzeżenia.
Mechanizm nie działa po samym upływie ważności dowodu ani w przypadku jego uszkodzenia. Po automatycznym zastrzeżeniu związanym z utratą dokumentu można cofnąć je już po 30 minutach.
Czy warto zastrzec PESEL
Warto rozważyć stałe zastrzeżenie PESEL, ponieważ ogranicza ono skutki wykorzystania danych do zaciągnięcia kredytu, pożyczki lub chwilówki. Ministerstwo Cyfryzacji rekomenduje, aby numer był domyślnie zastrzeżony, a zastrzeżenie było cofane tylko na czas konkretnej czynności.
Może to być potrzebne między innymi przed otwarciem nowego konta, wzięciem kredytu, zakupem na raty, czynnością notarialną dotyczącą nieruchomości lub uzyskaniem duplikatu karty SIM. Po zakończeniu sprawy możesz ponownie zastrzec numer, pamiętając, że od cofnięcia musi upłynąć 30 minut.
Czasowe cofnięcie z datą i godziną ponownego zastrzeżenia jest dostępne tylko online — w aplikacji mObywatel oraz na mObywatel.gov.pl. Takiego czasowego cofnięcia nie ustawisz w urzędzie gminy. Jeżeli potrzebujesz aplikacji, zobacz poradnik jak założyć mObywatel.
Przed planowaną czynnością warto ustalić z bankiem, notariuszem lub operatorem, kiedy rejestr będzie sprawdzany. Następnie możesz skorzystać z instrukcji pokazującej, jak cofnąć zastrzeżenie PESEL. Oficjalne objaśnienia i aktualny zakres działania usługi publikuje także serwis mObywatel.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zastrzeżenie PESEL chroni przed chwilówkami?
Tak, firmy pożyczkowe online i podmioty określane jako parabanki mają obowiązek sprawdzać rejestr przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki. Jeżeli w chwili zawarcia objętej przepisami umowy PESEL był zastrzeżony, kredytodawca co do zasady nie może dochodzić od tej osoby roszczeń z umowy.
Czy po zastrzeżeniu PESEL mogę korzystać z konta i bankowości internetowej?
Tak, zastrzeżenie nie blokuje istniejącego rachunku. Możesz zlecać przelewy i wypłacać pieniądze z bankomatu, ale przed otwarciem nowego rachunku bank sprawdzi rejestr.
Ile można wypłacić z konta po zastrzeżeniu PESEL?
W placówce szczególna procedura dotyczy kwoty przekraczającej trzykrotność minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. 14 418 zł według Ministerstwa Cyfryzacji. Jeśli PESEL jest zastrzeżony przy składaniu takiej dyspozycji, bank lub SKOK wstrzyma wypłatę na 12 godzin. Ograniczenie nie dotyczy wypłaty z bankomatu.
Czy z zastrzeżonym PESEL-em mogę iść do lekarza i załatwić sprawę w urzędzie?
Tak, możesz korzystać z opieki zdrowotnej, realizować recepty i załatwiać sprawy urzędowe. Zastrzeżenie nie przeszkadza również w wyrobieniu dokumentów, zameldowaniu się ani korzystaniu z profilu zaufanego.
Czy zastrzeżenie PESEL jest płatne i jak długo trwa?
Usługa jest bezpłatna, a zastrzeżenie nie ma ustalonego terminu końcowego. Pozostaje aktywne do czasu, gdy je cofniesz; nie musisz przy tym wskazywać powodu zastrzeżenia.